BGA (Bilgisayarlı Görme Alanı): Görünmeyeni Görünür Kılan Fonksiyonel Göz Testi

Görme duyumuz, sadece tam karşımıza baktığımızda net gördüğümüz noktadan ibaret değildir. Sağlıklı bir göz, odaklandığı nesneyi net görürken, aynı zamanda yan taraflarda, yukarıda ve aşağıda kalan nesneleri de (daha az net olsa da) algılayabilir. "Periferik görme" olarak adlandırılan bu geniş açı, çevremizle etkileşim kurmamızı, trafikte tehlikeleri fark etmemizi ve mekansal oryantasyonumuzu sağlar. Ancak glokom (göz tansiyonu) gibi sinsi hastalıklar veya beyinle ilgili nörolojik sorunlar, bu geniş açıyı yavaş yavaş daraltabilir. Bu tür kayıplar genellikle merkezden değil, en kenarlardan başladığı için hasta durumu uzun süre fark edemez. İşte bu noktada, görme sisteminin fonksiyonel haritasını çıkaran BGA (Bilgisayarlı Görme Alanı) testi devreye girer. Pendik’te hizmet veren Özel Sistem Göz Tıp Merkezi olarak, glokom birimimizde ve nöro-oftalmolojik değerlendirmelerimizde bu ileri teknoloji tanı yöntemini kullanarak, hastalarımızın görme kayıplarını henüz onlar fark etmeden tespit etmeyi hedefliyoruz.

Tıbbi literatürde "Perimetri" olarak da bilinen bu test, hastanın ışık hassasiyetini görme alanının farklı noktalarında ölçen subjektif (hastanın katılımına dayalı) bir yöntemdir. Standart bir göz muayenesinde okunan harfler sadece "merkezi görme keskinliğini" ölçerken, BGA testi "ne kadar geniş bir alanı görebildiğinizi" ve "bu alanda kör noktalar olup olmadığını" analiz eder. Özellikle sinsi ilerleyen glokom hastalığının takibinde ve beyin tümörü şüphesi olan durumlarda, tanısal değeri tartışılmaz bir öneme sahiptir.

BGA (Bilgisayarlı Görme Alanı) Nedir?

BGA, bilgisayar kontrollü bir cihaz (perimetre) yardımıyla, hastanın sabit bir noktaya bakarken çevresinde beliren ışık uyaranlarını algılama eşiğini ölçen diyagnostik bir testtir. Testin amacı, retinanın (gözün ağ tabakası) ışığı algılama yeteneğini ve bu sinyalin görme siniri boyunca beyne iletimini haritalandırmaktır.

Test sonucunda elde edilen veriler, gri tonlamalı haritalar ve sayısal grafikler halinde sunulur. Siyah veya koyu alanlar, hastanın o bölgedeki ışığı algılayamadığını (skotom/kör nokta) gösterir. Normal bir insan, burnun engellemesi dışında yaklaşık 180 derecelik bir alanı görebilir. Bilgisayarlı görme alanı testi, bu geniş alandaki en ufak hassasiyet kayıplarını bile tespit ederek, hastalığın yerini ve şiddetini belirlemede hekime yol gösterir.

BGA Hangi Durumlarda İstenir?

Görme alanı testi, her rutin göz muayenesinde yapılan bir işlem değildir. Hekiminiz, göz dibi muayenesinde veya hasta öyküsünde şüpheli durumlar tespit ederse bu testi ister. BGA testinin en sık talep edildiği durumlar şunlardır:

• Glokom (Göz Tansiyonu) Şüphesi ve Takibi: Glokom, görme sinirini yıpratarak önce periferik (yan) görmeyi yok eder. Hastalığın teşhisi ve ilerleyip ilerlemediğinin takibi için en temel testtir.
• Nörolojik Hastalıklar: Beyin tümörleri, hipofiz bezi adenomları veya inme (felç) gibi durumlar görme yollarına baskı yaparak görme alanında spesifik kayıplara (yarım görme vb.) yol açabilir.
• Açıklanamayan Görme Kaybı: Göz muayenesi normal görünen ancak görme azlığı yaşayan hastalarda, sorunun göz arkasında veya beyinde olup olmadığını anlamak için.
• Retina Hastalıkları: Retinitis Pigmentosa (Tavuk Karası) gibi gece körlüğü yapan ve görme alanını daraltan hastalıkların tanısında.
• İlaç Kullanımı: Bazı romatizma veya tüberküloz ilaçları (hidroksiklorokin, etambutol vb.) uzun süreli kullanımda retinada toksik etki yapabilir. Bu etkinin erken tespiti için düzenli BGA istenir.
• Göz Kapağı Düşüklüğü (Ptozis): Düşük göz kapağının görme alanını ne kadar kapattığını ve ameliyatın tıbbi gerekliliğini belgelemek için.
   

BGA Testi Nasıl Yapılır?

Görme alanı testi, hasta konforunun ön planda olduğu, ağrısız ve temassız bir işlemdir. Ancak testin başarısı, hastanın uyumuna ve dikkatine doğrudan bağlıdır. Süreç şu adımları izler:

• Hazırlık: Test karanlık veya loş bir odada yapılır. Hastanın yakın görme gözlüğü (varsa) test camı ile cihaza yerleştirilir.
• Pozisyon: Hasta, çenesini ve alnını cihazın dayama yerine yerleştirir. Eline bir buton verilir.
• Odaklanma: Cihazın içinde (genellikle yarım küre şeklinde bir boşluk) tam ortada sabit bir ışık (fiksasyon noktası) bulunur. Hastadan test boyunca sadece bu noktaya bakması istenir.
• Uygulama: Test başladığında, çevreden merkeze veya rastgele noktalarda farklı parlaklıklarda ışıklar yanıp söner. Hasta, bu ışıkları (silik veya parlak fark etmeksizin) her gördüğünde elindeki butona basmalıdır.
• Tek Göz Prensibi: Test her iki göze ayrı ayrı uygulanır. Diğer göz bir bantla kapatılır.
   

Test Sırasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

BGA testi subjektif bir test olduğu için, hastanın yorgunluğu, dikkatsizliği veya talimatları yanlış anlaması sonucu "yalancı pozitif" (hasta olmayan birine hasta denmesi) veya "yalancı negatif" sonuçlar çıkabilir. Doğru sonuç için şunlara dikkat edilmelidir:

• Gözleri Oynatmamak: En kritik kuraldır. Hasta, yan tarafta yanan ışığı görmek için gözünü o tarafa çevirmemelidir. Gözler daima merkezdeki sabit ışığa bakmalı, yan taraftaki ışıklar "göz ucuyla" fark edilip butona basılmalıdır. Göz hareketi, sonucu bozar.
• Her Işığı Yakalamaya Çalışmamak: Cihaz bazen görülemeyecek kadar sönük ışıklar göndererek eşik değerini ölçer. Bazı ışıkları görememek normaldir; stres yapılmamalıdır.
• Göz Kırpma: Işık yandığı anda değil, aralarda göz kırpılabilir. Ancak test sırasında uyuklamak veya gözü uzun süre kapalı tutmak sonucu etkiler.
• Dinç Olmak: Test konsantrasyon gerektirir. Yorgun veya uykusuzken test yapılmamalıdır.
   

BGA ile Hangi Hastalıklar Değerlendirilir?

BGA sonuçlarındaki kayıp desenleri, hekime hastalığın yeri hakkında çok değerli ipuçları verir. Örneğin:

Glokom Görme Alanı Bulguları: Glokomda kayıplar genellikle burun tarafında veya "Bjerrum alanı" denilen kavisli bölgelerde başlar. İleri evrelerde ise sadece ortada küçük bir görme adası kalır (tünel görüşü). BGA, bu kayıpları hasta fark etmeden yıllar önce gösterebilir.

Nörolojik Bulgular: Beyin tümörleri veya inme durumlarında, görme alanı kaybı genellikle dikey bir çizgiyi takip eder. Örneğin, her iki gözün de sağ tarafını görememe (homonim hemianopsi) veya her iki gözün dış tarafını görememe (bitemporal hemianopsi) gibi durumlar, sorunun gözde değil beyindeki görme yollarında olduğunu işaret eder.

Retina Hastalıkları: Sarı nokta hastalığında tam merkezde görme kaybı (santral skotom) görülürken, perimetri testi bunu net bir şekilde haritalandırır.

Test Süresi ve Sonuçların Değerlendirilmesi

BGA testinin süresi, kullanılan programa ve hastanın cevap verme hızına göre değişir. Standart bir glokom tarama programı (örneğin 24-2 veya 30-2) göz başına yaklaşık 5-10 dakika sürer. Toplamda hazırlıkla birlikte 20-30 dakikalık bir işlemdir.

Sonuçların değerlendirilmesi tamamen uzmanlık gerektirir. Cihazın verdiği çıktıdaki siyah noktalar her zaman hastalık anlamına gelmez; göz kapağının düşüklüğü, kirpiklerin uzun olması veya gözlük çerçevesi bile "yalancı kayıp" (artefakt) oluşturabilir. Özel Sistem Göz Tıp Merkezi uzmanları, testin güvenilirlik indekslerini (hatalı basma oranları, fiksasyon kaybı vb.) kontrol ettikten sonra sonucu klinik muayene ile birleştirerek yorumlar. Tek bir test sonucuyla tanı koymak yerine, genellikle testin belirli aralıklarla tekrarlanması ve değişimin izlenmesi (progresyon analizi) tercih edilir.

Ne Zaman BGA Testi Yapılmalıdır?

Eğer 40 yaş üzerindeyseniz ve ailenizde glokom öyküsü varsa, hiçbir şikayetiniz olmasa bile yılda bir kez göz muayenesi olmalı ve doktorunuzun önerisiyle görme alanı testi yaptırmalısınız. Ayrıca:

• Yanlardan gelen nesneleri fark etmekte zorlanıyorsanız,
• Sık sık eşyalara çarpıyorsanız,
• Okurken bazı kelimeleri veya satırları atlıyorsanız,
• Göz tansiyonunuz sınırda veya yüksek ölçüldüyse,

BGA testi, görme alanı kaybı seviyenizi belirlemek için kritik öneme sahiptir. Unutmayın, görme alanı testi, kaybettiklerinizi geri getirmez ancak elinizde kalan görme yetisini korumak için tedaviye yön verir.