Vitrektomi: Retina Cerrahisinde İleri Teknoloji ve Hassas Dokunuş

Göz, karmaşık yapısı ve hassas işleyişiyle vücudumuzun dünyaya açılan penceresidir. Bu pencerenin en arkasında yer alan, ışığı algılayarak beyne ileten ve görme işleminin gerçekleştiği sinir tabakasına retina (ağ tabaka) adı verilir. Retinanın sağlıklı kalması, net bir görüş için hayati önem taşır. Ancak diyabet, travma, yaşa bağlı dejenerasyonlar veya yırtıklar nedeniyle retina dokusunda meydana gelen hasarlar, ciddi görme kayıplarına yol açabilir. Bu tür ileri düzey retina hastalıklarının tedavisinde kullanılan en etkili ve sofistike cerrahi yöntemlerden biri Vitrektomi ameliyatıdır. Pendik’te "A Tipi" tıp merkezi standartlarında hizmet veren Özel Sistem Göz Tıp Merkezi olarak, gözün en ulaşılmaz noktalarına müdahale imkanı tanıyan bu mikrocerrahi yöntemini, alanında uzman retina cerrahlarımız ve ileri teknolojik altyapımızla uygulamaktayız.

Tıbbi adıyla "Pars Plana Vitrektomi" (PPV), göz küresinin içini dolduran yumurta akı kıvamındaki jel sıvısının (vitreus) boşaltılarak retina dokusuna müdahale edilmesini sağlayan bir ameliyattır. Bu operasyon, standart göz ameliyatlarından farklı olarak mikron düzeyinde hassasiyet gerektiren, özel mikroskoplar ve yüksek teknolojili cihazlar eşliğinde yapılan bir retina cerrahisi işlemidir. Amacı, görmeyi tehdit eden faktörleri ortadan kaldırmak, retinanın anatomik yapısını düzeltmek ve mevcut görme kapasitesini korumaktır. Erken tanı ve doğru cerrahi planlama, bu zorlu süreçte başarının anahtarıdır.

Vitrektomi Nedir?

Vitrektomi, gözün arka segmentinde yer alan vitreus jelinin cerrahi aletlerle temizlenmesi işlemidir. Vitreus, göz hacminin yaklaşık üçte ikisini oluşturan, %99'u sudan oluşan şeffaf bir jeldir. Sağlıklı bir gözde bu jel, göz küresinin şeklini korur ve ışığın retinaya ulaşmasını sağlar. Ancak hastalık durumlarında bu jel bulanıklaşabilir, içine kanama olabilir veya retinayı çekerek yırtılmasına neden olan bantlar oluşturabilir.

Cerrah, gözün beyaz kısmından (sklera) milimetrik girişler yaparak göz içine girer. Göz içi jel temizlenmesi işlemiyle vitreus boşaltılır, retinadaki sorunlar (kanama, zar, yırtık vb.) giderilir ve operasyon sonunda göz içi, özel sıvılar, gaz veya silikon yağı ile doldurularak gözün şekli korunur. Bu işlem, göz cerrahisinin en kompleks ve uzmanlık gerektiren alanlarından biridir.

Hangi Durumlarda Vitrektomi Uygulanır?

Vitrektomi, retinanın ve vitreusun etkilendiği pek çok ciddi göz hastalığında tek tedavi seçeneği olabilir. Özel Sistem Göz Tıp Merkezi retina biriminde bu ameliyatın en sık uygulandığı durumlar şunlardır:

• Diyabetik Retinopati: Şeker hastalığına bağlı olarak göz içine sızan kanamaların (vitreus hemorajisi) temizlenmesi ve retinayı çeken zarların soyulması için diyabetik retinopati cerrahisi uygulanır.
• Retina Dekolmanı: Retinanın yerinden ayrıldığı bu acil durumda, retina yırtığı ameliyatı kapsamında vitrektomi yapılarak retina yerine yatıştırılır.
• Makula Deliği (Macular Hole): Görme merkezinde oluşan deliklerin kapatılması.
• Epiretinal Membran (Makula Zarı): Görme merkezi üzerinde oluşan ve görmeyi bozan ince zarların soyulması.
• Göz İçi Enfeksiyonları (Endoftalmi): Katarakt veya diğer ameliyatlar sonrası gelişebilen ciddi enfeksiyonların temizlenmesi.
• Göz İçi Yabancı Cisimler: Travma sonucu göz içine giren cisimlerin çıkarılması.
• Mercek Kalıntıları: Komplikasyonlu katarakt ameliyatları sonrası göz arkasına düşen mercek parçalarının temizlenmesi.

Vitrektomi Öncesi Değerlendirme Süreci

Başarılı bir cerrahi, detaylı bir ön hazırlıkla başlar. Hastalarımız öncelikle kapsamlı bir oftalmolojik muayeneden geçirilir. Göz bebeği damlalarla büyütülerek retina detaylıca incelenir. Tanıyı kesinleştirmek ve cerrahi planı oluşturmak için şu tetkikler uygulanır:

• OCT (Optik Koherens Tomografi): Retinanın katmanlarını mikron düzeyinde gösteren, zar veya delik varlığını tespit eden göz tomografisidir.
• Göz USG (Ultrasonografi): Göz içinde yoğun kanama olduğunda ve retina görülemediğinde, retinanın durumunu (yapışık olup olmadığını) anlamak için kullanılır.
• Floresein Anjiyografi (Göz Anjiyosu): Retinanın damar yapısını ve sızıntı alanlarını görüntüler.

Ayrıca hastanın genel sağlık durumu, kullandığı ilaçlar (özellikle kan sulandırıcılar) ve sistemik hastalıkları (hipertansiyon, diyabet) sorgulanarak ameliyata uygunluk değerlendirilir.

Vitrektomi Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Vitrektomi ameliyatı, steril ameliyathane koşullarında, yüksek teknolojiye sahip mikroskoplar ve vitrektomi cihazları kullanılarak gerçekleştirilir. Süreç genel hatlarıyla şöyledir:

• Anestezi: Ameliyat genellikle lokal anestezi (göz çevresinden iğne ile uyuşturma) altında yapılır. Ancak hastanın durumuna, yaşa ve ameliyatın uzunluğuna göre genel anestezi de tercih edilebilir.
• Giriş Yollarının Açılması: Gözün beyaz kısmından (pars plana bölgesi), 0.5 mm'den daha ince (23G, 25G veya 27G) mikrocerrahi aletlerin gireceği 3 adet port (giriş) açılır. Bu girişlerden biri göz içi basıncını dengeleyen sıvı içindir, diğeri ışık kaynağıdır, üçüncüsü ise kesici ve emici alettir (vitrektör).
• Vitreusun Temizlenmesi: Göz içindeki bozulmuş jel, kanamalar ve enfeksiyon materyalleri vitrektör yardımıyla temizlenir.
• Retinaya Müdahale: Vitreus temizlendikten sonra asıl tedavi aşamasına geçilir. Varsa retinayı çeken zarlar soyulur, yırtıklar lazer (endolazer) ile kapatılır.
• Tamponad Uygulaması: Operasyon sonunda gözün içini doldurmak ve retinayı yerinde tutmak için serum fizyolojik, hava, özel gazlar veya silikon yağı verilir. Hangi maddenin kullanılacağına cerrah, hastalığın durumuna göre ameliyat sırasında karar verir.
• Kapatma: Günümüzde kullanılan mikrocerrahi teknikleri sayesinde giriş yerleri genellikle dikişsiz olarak kendiliğinden kapanır (Dikişsiz Vitrektomi).

Vitrektomi Sonrası İyileşme Süreci

Vitrektomi sonrası iyileşme süreci, katarakt ameliyatlarına göre daha uzun ve sabır gerektiren bir dönemdir. İyileşme hızı, hastalığın ciddiyetine ve göz içine konulan maddeye (gaz veya silikon) göre değişir.

Göz İçine Gaz Konulursa: Gaz, retinayı içeriden destekler. Gaz gözde kaldığı sürece (2 hafta ile 2 ay arası) hasta bulanık görür. Gaz zamanla kendiliğinden emilir ve yerini gözün kendi ürettiği sıvıya bırakır. Gaz emildikçe görme yukarıdan aşağıya doğru açılmaya başlar.

Göz İçine Silikon Konulursa: Silikon yağı emilmez. Silikon gözde kaldığı sürece hasta görür ancak numara değişikliği nedeniyle görüş net olmayabilir. Silikonun görevi bittiğinde (genellikle 3-6 ay sonra) ikinci bir ameliyatla çıkarılması gerekir.

Ameliyat sonrası ilk günlerde gözde batma, sulanma, kızarıklık ve kapakta şişlik olması normaldir. Görme keskinliğinin artması aylar sürebilir ve nihai sonuç genellikle 6. aydan sonra alınır.

Ameliyat Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

Vitrektomi başarısında cerrahın yeteneği kadar hastanın ameliyat sonrası uyumu da kritiktir. Dikkat edilmesi gereken en önemli hususlar şunlardır:

• Baş Pozisyonu: Eğer göz içine gaz veya silikon verildiyse, doktorunuzun tarif ettiği şekilde (genellikle yüzüstü) yatmanız hayati önem taşır. Bu pozisyon, gazın veya silikonun yırtık bölgesine baskı yapmasını sağlar.
• İlaç Kullanımı: Enfeksiyonu ve inflamasyonu önlemek için verilen damlalar saatinde ve hijyenik şekilde kullanılmalıdır.
• Seyahat Kısıtlaması: Göz içinde gaz bulunan hastaların uçakla seyahat etmesi veya yüksek rakımlı yerlere (yayla vb.) çıkması kesinlikle yasaktır. Basınç farkı gazın genleşmesine ve körlüğe neden olabilecek göz tansiyonu krizine yol açabilir.
• Su Teması: İlk bir hafta göze su değdirilmemelidir.
• Koruma: Gözü ovuşturmaktan ve darbe almaktan kaçınılmalıdır.

Olası Riskler ve Komplikasyonlar

Her cerrahi işlem gibi vitrektomi de bazı riskler taşır. Ancak tedavi edilmeyen retina hastalıklarının körlükle sonuçlanacağı unutulmamalıdır. Olası komplikasyonlar şunlardır:

• Katarakt Gelişimi: Vitrektomi ameliyatı olan hastalarda, özellikle yaş 50 üzerindeyse, aylar veya yıllar içinde katarakt gelişimi hızlanabilir. Bu beklenen bir durumdur ve tedavisi katarakt ameliyatıdır.
• Göz Tansiyonu (Glokom): Göz içine konulan gaz veya silikona bağlı geçici tansiyon yükselmeleri olabilir.
• Enfeksiyon (Endoftalmi): Nadir ama ciddi bir risktir.
• Retina Dekolmanı Nüksü: Zorlu vakalarda retinanın tekrar ayrılması söz konusu olabilir ve ek cerrahi gerektirebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Ameliyat sonrası kontrolleriniz Özel Sistem Göz Tıp Merkezi tarafından titizlikle planlanacaktır. Ancak evde istirahat döneminde aşağıdaki belirtilerden biriyle karşılaşırsanız günün hangi saati olursa olsun doktorunuza ulaşmalısınız:

• Giderek artan, dayanılmaz göz ağrısı.
• Görmede ani kapanma veya azalma.
• Gözde aşırı çapaklanma ve şişlik.
• Mide bulantısı ve kusma (Göz tansiyonu belirtisi olabilir).

Vitrektomi, görme yetisini korumak için yapılan son derece kıymetli bir müdahaledir. Özel Sistem Göz Tıp Merkezi olarak, karanlığa karşı verdiğimiz bu savaşta en ileri teknolojimiz ve tecrübemizle yanınızdayız.