Göz Kapağındaki İnatçı Şişliklere Veda Edin: Şalazyon ve Tedavi Yöntemleri

Göz kapakları, göz sağlığımızı koruyan, göz yüzeyini nemlendiren ve dış etkenlere karşı bariyer görevi gören hassas yapılardır. Ancak bu bölgedeki yağ bezlerinde meydana gelen tıkanıklıklar, hem estetik açıdan rahatsız edici hem de görme kalitesini etkileyebilen sert şişliklere yol açabilir. Tıp literatüründe Şalazyon (Chalazion) olarak adlandırılan, halk arasında ise "göz kapağı kisti" veya "arpacık sertleşmesi" olarak bilinen bu durum, genellikle ağrısız ancak inatçı bir kitle olarak kendini gösterir. Pendik’te hizmet veren Özel Sistem Göz Tıp Merkezi olarak, oküloplasti ve poliklinik cerrahi birimimizde, ilaç tedavisine yanıt vermeyen şalazyon vakalarını güvenli ve konforlu yöntemlerle tedavi ediyoruz.

Pek çok hasta, göz kapağındaki şişliği basit bir arpacık sanarak beklemeyi tercih eder. Ancak arpacığın aksine, şalazyon genellikle akut bir enfeksiyon değil, kronik bir inflamasyon (yangı) sürecidir. Bu nedenle kendiliğinden geçmesi aylar sürebilir veya kist kalıcı hale gelebilir. Erken dönemde uygulanan doğru şalazyon tedavisi, cerrahiye gerek kalmadan iyileşme şansını artırırken; geç kalınmış veya sertleşmiş kistlerde küçük cerrahi müdahaleler (şalazyon eksizyonu) en etkili çözüm yoludur. Bu makalede, göz kapağı kistlerinin nedenlerini, arpacıktan farklarını ve tedavi seçeneklerini tüm detaylarıyla ele alacağız.

Şalazyon Nedir?

Şalazyon, göz kapaklarında (hem alt hem üst kapakta) bulunan ve "Meibomian bezleri" adı verilen yağ bezlerinin tıkanması sonucu oluşan iyi huylu, kistik bir şişliktir. Bu bezler, gözyaşının buharlaşmasını önleyen yağlı bir salgı üretir. Kanal ağzı tıkandığında, üretilen yağ dışarı atılamaz ve bezin içinde birikmeye başlar. Zamanla vücut bu birikintiye karşı bir reaksiyon geliştirir ve etrafını bir kapsülle sararak sert bir nodül (granülom) oluşturur.

Başlangıçta küçük bir hassasiyetle beliren bu kitle, zamanla büyüyerek fındık büyüklüğüne ulaşabilir. Şalazyon genellikle ağrısızdır, ancak iltihaplanırsa ağrılı hale gelebilir. Kist çok büyürse göz küresine baskı yaparak astigmatizmaya ve buna bağlı görme bulanıklığına neden olabilir. Bu durum, sadece kozmetik bir sorun olmaktan çıkıp fonksiyonel bir görme problemine dönüşebilir.

Şalazyon ve Arpacık Arasındaki Farklar Nelerdir?

Hastalarımızın en sık karıştırdığı iki durum şalazyon ve arpacıktır (hordeolum). Her ikisi de göz kapağında şişlik yapsa da oluşum mekanizmaları ve tedavi yaklaşımları farklıdır. Doğru şalazyon tedavisi planı için bu ayrımın yapılması şarttır:

• Oluşum Nedeni: Arpacık, kirpik diplerindeki bezlerin bakteriyel (genellikle stafilokok) enfeksiyonudur ve akut, irinli bir durumdur. Şalazyon ise yağ bezinin tıkanmasına bağlı steril (mikropsuz) bir iltihaplanma ve kistleşmedir.
• Ağrı Durumu: Arpacık genellikle çok ağrılı, kızarık ve sıcakken; şalazyon çoğu zaman ağrısızdır, sadece ele gelen sert bir kitle hissedilir.
• Yerleşim Yeri: Arpacık genellikle kirpik dibinde, yüzeye yakın bir noktada sivilce gibi görünür. Şalazyon ise kapağın daha derininde, ciltten uzakta hissedilir.
• Süreç: Arpacık genellikle birkaç gün içinde patlar veya iyileşir. Şalazyon ise haftalarca, hatta aylarca aynı boyutta kalabilir veya yavaş yavaş büyüyebilir.

Önemli bir not olarak; tedavi edilmeyen veya tam iyileşmeyen bir arpacık, zamanla sertleşerek şalazyona dönüşebilir.

Şalazyon Neden Oluşur? (Risk Faktörleri)

Göz kapağındaki yağ kanallarının neden tıkandığı her zaman kesin olarak bilinemese de, bazı faktörlerin şalazyon oluşum riskini artırdığı gözlemlenmiştir. Bu risk faktörlerini bilmek, tekrarlamaların önlenmesi açısından önemlidir:

• Kronik Blefarit (Kirpik Dibi İltihabı): Kirpik diplerinde kepeklenme ve yağlanma sorunu olan kişilerde kanal ağızları daha kolay tıkanır.
• Cilt Hastalıkları: Seboreik dermatit (yağlı egzama) veya Göz Rozaseası (Gül hastalığı) olan bireylerde yağ bezlerinin çalışma düzeni bozuktur.
• Hijyen Eksikliği: Göz makyajının iyi temizlenmemesi veya kirli ellerle göze dokunulması gözenekleri tıkayabilir.
• Yağlı Cilt Yapısı: Cildi aşırı yağ üreten kişilerde meibomian bezleri de daha yoğun salgı üretir ve tıkanmaya meyillidir.
• Sık Tekrarlayan Arpacıklar: Geçmişte sık arpacık öyküsü olanlarda doku hasarına bağlı olarak kistleşme riski artar.

Şalazyon Tedavi Yöntemleri (Sıcak Pansuman, İlaç, Enjeksiyon)

Şalazyon tanısı konulduğunda, kistin boyutu, süresi ve enfeksiyon belirtileri olup olmadığına göre bir tedavi planı oluşturulur. Tedavi yöntemleri basitten cerrahiye doğru aşamalı olarak ilerler:

1. Sıcak Pansuman ve Masaj

Erken dönemde yakalanan küçük kistlerde en etkili yöntemdir. Günde 3-4 kez, 10-15 dakika boyunca göz kapağına sıcak (yakmayacak derecede) kompres uygulanır. Isı, tıkalı bezin içindeki sertleşmiş yağın yumuşamasını sağlar. Ardından yapılan nazik masajla bu yağın kanaldan dışarı atılması hedeflenir. Sabırla uygulandığında kistlerin bir kısmı bu yöntemle küçülüp kaybolabilir.

2. İlaç Tedavisi

Eğer kist etrafında kızarıklık, ödem veya enfeksiyon belirtileri varsa, hekiminiz antibiyotikli ve kortizonlu göz damlaları veya pomadları reçete edebilir. Bu ilaçlar enfeksiyonu kurutmak ve inflamasyonu baskılamak içindir; ancak sertleşmiş kapsülü (kisti) tamamen yok etmeyebilir.

3. Steroid Enjeksiyonu

Cerrahi müdahaleyi tercih etmeyen veya kistin cerrahi için çok küçük/yaygın olduğu durumlarda, kist içine kortizon (steroid) enjeksiyonu yapılabilir. Bu işlem kistin erimesini hızlandırabilir. Ancak ciltte renk değişikliği (depigmentasyon) yapma riski nedeniyle her hasta için uygun olmayabilir.

Cerrahi Müdahale (Şalazyon Ameliyatı) Nasıl Yapılır?

Eğer sıcak pansuman ve ilaç tedavisine rağmen kist küçülmüyor, görmeyi engelliyor veya estetik olarak rahatsızlık veriyorsa, kesin çözüm şalazyon ameliyatı (eksizyon) işlemidir. Özel Sistem Göz Tıp Merkezi’nin steril müdahale odalarında yapılan bu işlem, hasta konforu açısından oldukça pratiktir:

• Anestezi: İşlem lokal anestezi altında yapılır. Göz kapağına çok ince bir iğne ile uyuşturucu yapılır, böylece hasta işlem sırasında ağrı hissetmez.
• Kesi Yeri: Estetik kaygıları gidermek ve iz bırakmamak amacıyla, kesi genellikle göz kapağının iç kısmından yapılır. Dışarıdan görünen bir dikiş veya iz olmaz.
• Kistin Temizlenmesi: Özel bir aparatla göz kapağı çevrilir ve sabitlenir. Kist kapsülü ile birlikte tamamen çıkarılır veya içi boşaltılarak kapsül duvarı temizlenir (küretaj).
• İşlem Süresi: Müdahale genellikle 10-15 dakika sürer.
• Dikiş: İçeriden yapılan kesilerde genellikle dikiş atmaya gerek kalmaz, doku kendiliğinden iyileşir.

Cerrahi işlemden sonra göz birkaç saatliğine bandajla kapatılır. Ertesi gün bandaj açılır ve hasta normal hayatına dönebilir. İlk birkaç gün hafif morluk ve şişlik olması normaldir ve geçicidir. Ameliyat sonrası tekrarlama riski oldukça düşüktür, ancak kişinin diğer yağ bezlerinde yeni şalazyonlar oluşma ihtimali (bünyesel faktörlere bağlı olarak) her zaman vardır.

Hangi Durumda Doktora Başvurulmalıdır?

Göz kapağınızdaki şişlik 2-3 haftadır geçmiyorsa, kirpikleriniz dökülüyorsa, şişlik giderek büyüyüp görmenizi kapatıyorsa veya şişliğin üzerinde yara oluşumu varsa vakit kaybetmeden bir göz hekimine başvurmanız gerekir. Özellikle ileri yaşlarda, aynı noktada sürekli tekrarlayan şalazyon benzeri kitleler, daha ciddi tümöral durumların (yağ bezi karsinomu vb.) habercisi olabilir ve patolojik inceleme gerektirebilir.

Özel Sistem Göz Tıp Merkezi olarak, göz kapağında kist sorunu yaşayan hastalarımıza, gereksiz antibiyotik kullanımının önüne geçerek en doğru ve kalıcı tedavi yöntemini sunuyoruz. Bakışlarınızdaki ağırlıktan kurtulmak için uzman hekimlerimizden destek alabilirsiniz.