Göz Sağlığında Saniyelerin Önemi: Korneadan Yabancı Cisim Çıkarma ve Acil Müdahale

Gözlerimiz, vücudumuzun en hassas ve dış etkenlere en açık organlarından biridir. Günlük hayatta rüzgarlı bir havada yürürken, evde tadilat yaparken veya sanayi ortamında çalışırken gözümüze toz, kum, metal çapağı veya kimyasal maddelerin kaçması oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Gözün en ön tabakası olan ve "gözün penceresi" olarak adlandırılan kornea, sinir uçları bakımından vücudun en zengin dokusudur.

Bu nedenle, göz yüzeyine yapışan veya saplanan en ufak bir cisim bile dayanılmaz bir batma hissine, ağrıya ve paniğe neden olabilir. Pendik’te hizmet veren Özel Sistem Göz Tıp Merkezi olarak, acil poliklinik hizmetlerimizde en sık gerçekleştirdiğimiz müdahalelerden biri olan korneadan yabancı cisim çıkarma işlemini, doku bütünlüğünü koruyarak ve enfeksiyon riskini minimize ederek titizlikle uygulamaktayız.

Gözde yabancı cisim yaralanmaları, basit bir toz zerresinden, korneaya derinlemesine saplanmış metal parçalarına kadar geniş bir yelpazede değerlendirilir. Hangi tür cisim olursa olsun, hastaların yaptığı en büyük hata genellikle gözü ovuşturmak veya evde kendi imkanlarıyla cismi çıkarmaya çalışmaktır. Bu tür yanlış müdahaleler, basit bir sıyrığı ciddi bir kornea ülserine veya kalıcı görme kaybına dönüştürebilir. Bu makalede, gözünüze yabancı bir cisim kaçtığında neler yapmanız gerektiğini, hangi durumlarda acilen doktora başvurmanız gerektiğini ve klinik ortamda bu cisimlerin nasıl güvenle çıkarıldığını detaylıca ele alacağız.

Korneada Yabancı Cisim Nedir? (Belirtiler ve Riskler)

Korneal yabancı cisim, dış ortamdan gelen herhangi bir maddenin (organik veya inorganik) kornea yüzeyine yapışması veya kornea tabakaları arasına saplanması durumudur. Bu cisimler genellikle toz, kirpik, kum tanesi, metal çapakları (taşlama işlemi sırasında), ahşap parçaları, cam kırıkları veya böcek kanatları olabilir. Korneanın şeffaflığı ve hassasiyeti nedeniyle, bu durum hastada "gözümde cam kırığı var" hissiyatı yaratır.

Yabancı cisim göze temas ettiği anda vücut savunma mekanizması devreye girer ve gözü korumak için yoğun bir sulanma başlar. Ancak cisim korneaya saplandıysa, gözyaşı bu cismi atmaya yetmez. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Şiddetli Batma ve Ağrı: Göz kapağını her açıp kapattığınızda artan, bıçak saplanır tarzda bir acı.
• Sulanma (Epifora): Gözün refleks olarak sürekli yaşarması.
• Işık Hassasiyeti (Fotofobi): Işığa bakamama ve gözü sürekli kısma ihtiyacı.
• Kızarıklık: Göz beyazında (konjonktiva) belirgin damar genişlemesi ve kanlanma.
• Bulanık Görme: Cismin görme aksına denk gelmesi veya yoğun sulanma nedeniyle görüşün bozulması.
• Gözü Açamama: Ağrı nedeniyle göz kapaklarında istemsiz kasılma (blefarospazm).
   

Bu durum sadece anlık bir acıdan ibaret değildir; tedavi edilmezse ciddi riskler taşır. Özellikle metal cisimler, gözün nemli ortamında saatler içinde paslanmaya (pas halkası oluşumu) başlar. Organik cisimler (dal parçası, bitki tohumu vb.) ise mantar enfeksiyonlarına zemin hazırlayarak korneada kalıcı beyaz lekelere (lökom) ve körlüğe yol açabilir.

Göze Cisim Kaçtığında Yapılmaması Gerekenler

Gözünüze bir cisim kaçtığını hissettiğinizde ilk tepkiniz elinizi gözünüze götürmek olur. Ancak bu refleks, çoğu zaman durumu daha da kötüleştirir. Kornea dokusu, bir saatin camı gibi pürüzsüzdür; ovuşturma hareketiyle yabancı cisim bu camı çizercesine korneayı zedeler. Göz sağlığınızı riske atmamak için şunlardan kesinlikle kaçınmalısınız:

• Gözü Ovuşturmayın: Ovuşturmak, yüzeyde duran bir cismin korneaya daha derin saplanmasına veya kornea epitelinin (üst deri) geniş bir alanda sıyrılmasına (abrazyon) neden olur.
• Kesici Alet Kullanmayın: Ayna karşısında cımbız, iğne, kürdan veya pamuklu çubukla cismi çıkarmaya çalışmayın. Ani bir göz hareketiyle gözünüzü delebilirsiniz.
• Limon veya Çay Sürmeyin: Halk arasında bilinenin aksine, limon gibi asidik maddeler veya çay pansumanı, yaralı korneayı yakar ve iyileşmeyi geciktirir.
• Kontakt Lensinizi Çıkarmaya Zorlamayın: Eğer lens kullanıyorsanız ve cisim lensin altındaysa, lensi çıkarmak gerekebilir ancak lens göze yapışmışsa zorlamayın, uzman hekime bırakın.

Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalı?

Bazen gözümüze kaçan bir kirpik veya toz zerresi, bol suyla yıkama veya göz kırpıştırma sonucu kendiliğinden çıkar. Ancak bazı durumlar "bekle-gör" politikasını kabul etmez ve acil göz muayenesi gerektirir. Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden Özel Sistem Göz Tıp Merkezi’ne veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurmalısınız:

• Cisim yüksek hızla göze çarptıysa (Örneğin; metal taşlama, çekiçle vurma, çim biçme makinesi kullanımı sırasında).
• Gözde kanama veya şekil bozukluğu varsa.
• Görme keskinliğinde belirgin azalma olduysa.
• Yabancı cisim gözün renkli kısmına (kornea) saplanmış ve sabit duruyorsa.
• Bol suyla yıkamaya rağmen batma hissi 1 saattir geçmiyorsa.
• Göze kimyasal bir madde (asit, çamaşır suyu, kireç vb.) sıçradıysa (Bu durumda hastaneye gidene kadar gözü sürekli bol suyla yıkamak hayati önem taşır).
   

Korneadan Yabancı Cisim Nasıl Çıkarılır? (Klinik Uygulama)

Korneaya saplanmış veya yapışmış bir cismin çıkarılması, mutlaka steril ortamda ve büyütmeli optik cihazlar altında yapılmalıdır. Özel Sistem Göz Tıp Merkezi’nde uyguladığımız prosedür, hasta konforunu maksimum düzeyde tutmayı hedefler:

1. Anestezi ve Muayene

Öncelikle hastanın ağrısını dindirmek ve gözünü rahatça açabilmesini sağlamak için göze topikal anestezik (uyuşturucu) damla damlatılır. Bu damla saniyeler içinde etkisini gösterir ve batma hissi tamamen kaybolur. Ardından hasta, biyomikroskop (yarık lamba) adı verilen cihazın önüne oturtulur. Bu cihaz, gözü 10-40 kat büyüterek cismin derinliğini, türünü ve paslanıp paslanmadığını net bir şekilde gösterir.

2. Cismin Çıkarılması

Yüzeysel cisimler, steril ve nemli bir pamuk uçlu aplikatör yardımıyla nazikçe alınabilir. Ancak korneaya saplanmış metal, cam veya sert cisimler için özel olarak tasarlanmış steril iğne uçları (insülin iğnesi ucu gibi) veya ince forsepsler kullanılır. Hekim, mikroskop altında milimetrik hassasiyetle çalışarak cismi girdiği yoldan çıkarır.

3. Pas (Rust Ring) Temizliği

Eğer göze kaçan cisim metal ise ve birkaç saatten fazla gözde kaldıysa, kornea dokusunda "pas halkası" oluşturur. Cisim çıkarılsa bile bu pas yerinde kalırsa iyileşmeyi engeller ve toksik etki yaratır. Bu durumda, oftalmik bir matkap (dental tur benzeri, çok düşük devirli ve ağrısız bir cihaz) kullanılarak paslı doku tıraşlanır.

İşlem Sonrası İyileşme Süreci ve Tedavi

Yabancı cisim çıkarıldıktan sonra, korneada cismin girdiği yerde küçük bir yara (epitel defekti) kalır. Uyuşturucu damlanın etkisi 15-20 dakika içinde geçeceğinden, hasta tekrar ağrı ve batma hissetmeye başlayabilir. Bu, iyileşme sürecinin doğal bir parçasıdır. Tedavi süreci şu şekilde ilerler:

• Antibiyotikli Damla ve Pomadlar: Açık yaranın enfeksiyon kapmasını (keratit) önlemek için koruyucu antibiyotikler reçete edilir.
• Göz Kapatma (Bandaj): Yaranın boyutuna göre hekiminiz gözü 24 saatliğine ped ile kapatabilir. Kapalı gözde, göz kapağı hareketsiz kaldığı için yara daha hızlı iyileşir ve hasta daha az ağrı hisseder. Ancak enfeksiyon riski yüksek olan (örneğin bitki parçası yaralanmaları) durumlarda göz kapatılmaz.
• Kontakt Lens (Terapötik): Bazı durumlarda yaranın üzerini örtmek ve ağrıyı azaltmak için numarasız, tedavi edici lensler takılabilir.
• Suni Gözyaşı: İyileşme döneminde yüzeyi nemli tutmak ve sürtünmeyi azaltmak için kullanılır.
• Kontrol: Genellikle işlemden 24 saat sonra kontrol muayenesine çağrılırsınız. Kornea epiteli çok hızlı kendini yenileyen bir dokudur; yüzeysel yaralanmalar genellikle 24-48 saat içinde iz bırakmadan iyileşir.

Eğer yabancı cisim korneanın merkezine (görme aksına) denk geldiyse ve derinse, iyileşirken hafif bir leke (skar) bırakabilir ve bu durum görme kalitesini bir miktar etkileyebilir. Bu nedenle erken müdahale, doku kaybını en aza indirmek için kritik öneme sahiptir.

Özel Sistem Göz Tıp Merkezi olarak, acil göz yaralanmalarında deneyimli hekim kadromuzla, gözlerinizin ışığını korumak için 7/24 hizmet anlayışıyla yanınızdayız. Gözünüze bir şey kaçtığında riske atmayın, profesyonel ellere güvenin.