Şaşılık Tedavisinde Güncel Yaklaşımlar ve Cerrahi Çözümler

Gözler, dünyayı algılamamızı sağlayan en karmaşık organlarımızdan biridir ve mükemmel bir görüş için her iki gözün de tam bir uyum içinde çalışması gerekir. Her iki gözün paralel duruşunun bozulması ve farklı yönlere bakması durumu olarak tanımlanan şaşılık, hem çocuklarda hem de yetişkinlerde görülebilen, estetik kaygıların ötesinde ciddi görme problemlerine yol açabilen bir göz sağlığı sorunudur. Pendik’te hizmet veren Özel Sistem Göz Tıp Merkezi olarak, göz kaslarının dengesizliğinden kaynaklanan bu durumu, ileri tanı yöntemlerimiz ve uzman hekim kadromuzla değerlendiriyor; kişiye özel tedavi planlarıyla hastalarımızın yaşam kalitesini artırmayı hedefliyoruz.

Halk arasında yaygın olarak göz kayması olarak bilinen bu rahatsızlık, tedavi edilmediğinde kalıcı görme kaybına (göz tembelliği) ve derinlik algısının kaybına neden olabilir. Özellikle çocukluk çağında erken teşhis, tedavinin başarısı için hayati önem taşır. Ancak gelişen tıp teknolojileri sayesinde erişkin şaşılığı tedavisinde de oldukça başarılı sonuçlar alınabilmektedir. Bu makalede, şaşılığın nedenlerinden tedavi yöntemlerine, cerrahi süreçten iyileşme dönemine kadar merak edilen tüm detayları bulabilirsiniz.

Şaşılık Nedir?

Şaşılık, gözlerin aynı noktaya odaklanamaması durumudur. Sağlıklı bir görme sisteminde, her bir gözde bulunan altı adet göz dışı kas, beyinden gelen sinyallerle mükemmel bir koordinasyon içinde çalışır. Bu sayede her iki göz de aynı hedefe yönelir ve beyin, iki gözden gelen görüntüleri birleştirerek üç boyutlu, derinlikli tek bir görüntü oluşturur (binoküler görme). Ancak bu kasların gücünde, uzunluğunda veya sinirsel kontrolünde bir sorun olduğunda gözlerden biri hedefe bakarken, diğeri içe, dışa, yukarıya veya aşağıya doğru kayabilir.

Bu kayma durumu sürekli olabileceği gibi, yorgunluk, hastalık veya stres durumlarında ortaya çıkan "gizli şaşılık" şeklinde de görülebilir. Şaşılık sadece kozmetik bir sorun değildir. Gözlerin paralelliğinin bozulması, beynin görsel verileri işleme sürecini bozar. Çocuklarda beyin, kayan gözden gelen görüntüyü ihmal ederek "göz tembelliği" (ambliyopi) geliştirebilir. Yetişkinlerde ise beyin görüntüleri birleştiremediği için genellikle çift görme (diplopi) sorunu ortaya çıkar.

Şaşılık Neden Oluşur?

Şaşılığın oluşumunda tek bir nedenden bahsetmek mümkün değildir; genetik faktörlerden travmalara kadar pek çok etken bu duruma yol açabilir. En sık karşılaşılan nedenler şunlardır:

• Genetik Faktörler: Ailesinde göz kayması öyküsü bulunan bireylerde şaşılık görülme riski daha yüksektir.
• Kırma Kusurları: Özellikle yüksek dereceli hipermetropi (yakını görememe), çocukların odaklanmaya çalışırken gözlerinin içe kaymasına neden olabilir. Bu duruma "akomodatif şaşılık" denir.
• Zorlu Doğum ve Hamilelik Süreci: Prematüre doğum, düşük doğum ağırlığı veya zorlu doğum hikayesi olan bebeklerde risk artabilir.
• Nörolojik Sorunlar: Serebral palsi, hidrosefali veya beyin tümörleri gibi merkezi sinir sistemini etkileyen hastalıklar göz kaslarının kontrolünü bozabilir.
• Sistemik Hastalıklar: Diyabet, tiroid hastalıkları (Graves hastalığı) veya hipertansiyon, özellikle yetişkinlik döneminde göz kaslarında felce veya kısıtlılığa yol açarak kaymaya neden olabilir.
• Travma: Kafa travmaları veya göze alınan darbeler, göz kaslarını veya sinirlerini zedeleyerek şaşılığa yol açabilir.
• Göz Hastalıkları: Katarakt, göz tümörleri veya görme kaybına neden olan diğer retina hastalıkları, gözün odaklama yeteneğini bozarak kaymaya sebep olabilir.

Çocuklarda ve Yetişkinlerde Şaşılık

Şaşılık her yaş grubunda görülebilse de, çocuklarda ve yetişkinlerde ortaya çıkışı ve etkileri farklılık gösterir. Çocuklarda şaşılık, genellikle yaşamın ilk yıllarında fark edilir. Bebeklerin ilk 3-4 ayında göz kasları tam gelişmediği için ara sıra kaymalar normal kabul edilebilir; ancak 6. aydan sonra devam eden kaymalar mutlaka uzman hekim değerlendirmesi gerektirir. Çocukluk çağı şaşılığında en büyük risk, beynin çift görmeyi engellemek için kayan gözü yok sayması ve bunun sonucunda kalıcı göz tembelliği gelişmesidir. Bu nedenle çocuklarda erken tanı, sadece gözlerin düzeltilmesi için değil, ömür boyu sürecek görme kalitesinin korunması için de kritiktir.

Erişkin şaşılığı ise ya çocukluktan kalma tedavi edilmemiş bir durumun devamıdır ya da sonradan (edinsel) gelişir. Yetişkinlerde beyin görsel gelişimi tamamladığı için, sonradan gelişen kaymalarda beyin kayan gözün görüntüsünü yok sayamaz ve "çift görme" şikâyeti oluşur. Bu durum, hastanın günlük yaşamını, araç kullanmasını ve iş hayatını ciddi şekilde etkiler. Ayrıca yetişkinlerdeki ani göz kaymaları, diyabet veya nörolojik hastalıklar gibi altta yatan ciddi bir sağlık sorununun habercisi olabilir.

Şaşılık Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Şaşılık tedavisi, hastanın yaşına, kaymanın türüne, derecesine ve nedenine göre kişiye özel olarak planlanır. Özel Sistem Göz Tıp Merkezi’nde uygulanan başlıca tedavi yöntemleri şunlardır:

• Gözlük Tedavisi: Kırma kusuruna (özellikle hipermetropi) bağlı gelişen şaşılıklarda, sadece doğru numaralı gözlük kullanımıyla kayma tamamen düzelebilir.
• Kapama Tedavisi: Göz tembelliği riski varsa veya tespit edilmişse, sağlam göz belirli sürelerle kapatılarak tembel olan (kayan) gözün çalıştırılması ve görme keskinliğinin artırılması hedeflenir.
• Ortoptik Tedavi: Göz kaslarını güçlendirmeyi ve her iki gözle görme yeteneğini artırmayı amaçlayan, "göz fizyoterapisi" olarak da adlandırılabilecek özel egzersizlerdir.
• Prizmatik Gözlükler: Küçük dereceli kaymalarda veya çift görmeyi engellemek amacıyla ışığın yönünü değiştiren özel prizmatik camlar kullanılabilir.
• Botoks Uygulaması: Bazı şaşılık türlerinde (özellikle felce bağlı veya erken dönemde yakalanan bazı içe kaymalarda), göz kasına botulinum toksini enjekte edilerek kas geçici olarak felç edilir ve göz paralelliği sağlanabilir.
• Cerrahi Tedavi: Diğer yöntemlerle düzelmeyen veya doğuştan gelen (konjenital) belirgin kaymalarda şaşılık ameliyatı en etkili çözümdür.

Şaşılık Ameliyatı Nasıl Uygulanır?

Şaşılık ameliyatı, göz küresinin dışına yapışık olan ve gözün hareketini sağlayan kaslar üzerinde yapılan bir işlemdir. Ameliyatın amacı, kasların gücünü artırarak veya azaltarak gözlerin yeniden paralel konuma gelmesini sağlamaktır.

Operasyon, çocuklarda genellikle genel anestezi altında yapılırken, yetişkinlerde duruma göre lokal veya genel anestezi tercih edilebilir. Cerrahi sırasında göz küresi yerinden çıkarılmaz. Gözün beyaz kısmını örten zar (konjonktiva) açılarak kaslara ulaşılır. Kayan gözün durumuna göre; çok güçlü çalışan kasın yapışma yeri geriye doğru kaydırılarak zayıflatılır (recessiyon) veya zayıf çalışan kas kısaltılarak güçlendirilir (rezeksiyon). Bazı durumlarda her iki göze birden müdahale edilmesi gerekebilir. Mikrocerrahi tekniklerinin kullanıldığı bu işlemde, dikişler genellikle kendiliğinden eriyen türdedir ve alınmasına gerek yoktur.

Ameliyat Sonrası Süreç

Şaşılık cerrahisi sonrası iyileşme süreci genellikle konforlu geçer. Hastalar aynı gün taburcu edilebilir. Ameliyat sonrası dikkat edilmesi gerekenler ve beklenen süreç şöyledir:

• İlk Günler: Gözde kızarıklık, hafif batma hissi, sulanma ve kapaklarda hafif şişlik olması normaldir. Bu şikayetler birkaç gün içinde azalır.
• İlaç Kullanımı: Enfeksiyon riskini önlemek ve iyileşmeyi hızlandırmak için hekiminizin reçete ettiği damlalar düzenli olarak kullanılmalıdır.
• Görsel Sonuç: Gözlerin paralelliği genellikle ameliyattan hemen sonra fark edilir, ancak tam iyileşme ve nihai sonuç birkaç hafta içinde oturur. Çift görme şikayeti olan yetişkinlerde, beynin yeni duruma alışması (adaptasyon) biraz zaman alabilir.
• Günlük Yaşam: Hastalar genellikle birkaç gün içinde okul veya iş hayatına dönebilirler. Ancak ilk haftalarda gözü ovuşturmamak, havuz veya denize girmemek ve hijyen kurallarına dikkat etmek önemlidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Göz sağlığı ihmale gelmez. Erken tanı, şaşılık tedavisinde başarı oranını artıran en önemli faktördür. Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden Özel Sistem Göz Tıp Merkezi uzmanlarına başvurmanız önerilir:

• Bebeklerde 3. aydan sonra devam eden göz kayması varsa,
• Çocuğunuz bir şeye bakarken başını sürekli bir yöne eğiyor veya yüzünü çeviriyorsa,
• Güneşli havalarda çocuk tek gözünü kısıyorsa,
• Yetişkinlikte ani başlayan çift görme şikayeti varsa,
• Gözlerde yorgunlukla artan kayma fark ediliyorsa,
• Fotoğraflarda gözlerden birinde yansıma farklılığı (kırmızı refleks testi) görülüyorsa.

Unutmayın, şaşılık tedavisi her yaşta mümkündür, ancak göz tembelliğinin tedavisi için çocukluk çağı kritik bir penceredir. "Büyüyünce geçer" düşüncesiyle zaman kaybetmek, telafisi zor görme kayıplarına yol açabilir. Gözlerinizin sağlığı ve estetiği için uzman hekim değerlendirmesi şarttır.