Göz USG: Gözün Görünmeyen Derinliklerine Güvenli Bir Bakış

Göz, yapısı gereği ışığı geçiren şeffaf ortamlar (kornea, lens, vitreus) ve ışığı algılayan sinir tabakasından (retina) oluşan karmaşık bir organdır. Standart bir göz muayenesinde hekimler, ışık kaynaklı cihazlar (biyomikroskop, oftalmoskop) kullanarak gözün içini ve arkasını rahatlıkla görebilirler. Ancak bazı durumlarda, gözün şeffaf ortamlarında meydana gelen bozulmalar (yoğun katarakt, göz içi kanama vb.) ışığın arkaya geçmesine engel olur ve retina tabakası görülemez hale gelir. İşte bu noktada, ışığa ihtiyaç duymadan ses dalgalarıyla çalışan ve gözün en derin noktalarının dahi görüntülenmesini sağlayan Göz USG (Göz Ultrasonografisi) teknolojisi devreye girer. Pendik’te hizmet veren Özel Sistem Göz Tıp Merkezi olarak, tanı koymanın zorlaştığı bu tür kompleks vakalarda, ileri teknoloji ultrasonografi cihazlarımızla gözün anatomik bütünlüğünü değerlendiriyor ve tedavi planlamasını bu güvenilir verilere dayanarak yapıyoruz.

Ultrasonografi, tıbbın diğer alanlarında (karın ultrasonu, gebelik takibi vb.) olduğu gibi göz hastalıklarında da radyasyon içermeyen, zararsız ve hızlı bir tanı yöntemidir. Yüksek frekanslı ses dalgalarının dokulardan geri yansıması prensibine dayanan göz ultrasonu, özellikle göz arkasının görülemediği durumlarda hekimin "karanlıkta kalan" bölgeyi görmesini sağlayan en önemli kılavuzdur. Hem göz içi tümörlerin tespitinde hem de retina dekolmanı gibi acil durumların tanısında hayati bir rol oynar.

Göz USG Nedir?

Göz ultrasonografisi, göz küresinin ve göz çukurunun (orbita) iç yapısını görüntülemek için yüksek frekanslı ses dalgalarını kullanan tıbbi bir görüntüleme testidir. Bu yöntem, invaziv olmayan (girişimsel olmayan), ağrısız ve radyasyon riski taşımayan bir incelemedir. Cihazın probu tarafından gönderilen ses dalgaları, göz içindeki farklı dokulara çarparak geri döner. Bu ekolar, bilgisayar tarafından işlenerek ekranda bir görüntüye dönüştürülür.

Göz içi yapıların, özellikle retina, koroid ve skleranın durumunu değerlendirmek, göz arkasındaki sıvının (vitreus) şeffaflığını kontrol etmek ve göz kaslarını incelemek için kullanılır. OCT (Optik Koherens Tomografi) gibi ışık temelli görüntüleme yöntemlerinin yetersiz kaldığı durumlarda, ultrasonun ses dalgaları dokulardan geçerek arkadaki patolojiyi net bir şekilde ortaya koyar.

Göz Ultrasonografisi Hangi Durumlarda Yapılır?

Göz hekimleri, rutin muayenede göz dibini net olarak göremediklerinde veya göz arkasında bir kitle şüphesi olduğunda ultrason talep ederler. Göz USG işleminin en sık uygulandığı durumlar şunlardır:

• Yoğun Katarakt: Göz merceğinin çok sertleşip matlaştığı ve ışığı geçirmediği durumlarda, ameliyat öncesi retinanın sağlıklı olup olmadığını kontrol etmek için.
• Vitreus Kanaması: Diyabet veya travma sonucu göz içindeki jel tabakasına kan dolduğunda, kanamanın arkasında bir yırtık veya dekolman olup olmadığını anlamak için.
• Göz İçi Tümörleri: Göz içindeki kitlelerin boyutunu, yapısını ve türünü belirlemek için.
• Yabancı Cisimler: Travma sonrası göz içine kaçan metal, cam veya tahta parçalarının yerini tespit etmek için.
• Retina Dekolmanı: Retinanın yerinden ayrılıp ayrılmadığını görüntülemek için (Özellikle kanamalı vakalarda).
• Göz Tansiyonu (Glokom): Optik sinir başındaki çukurlaşmayı değerlendirmek için (bazı özel durumlarda).
• Biyometri Ölçümleri: Katarakt ameliyatında göze takılacak merceğin numarasını hesaplamak için.

A-scan ve B-scan USG Arasındaki Farklar

Göz ultrasonografisi, kullanım amacına göre iki farklı modda uygulanır. Her iki yöntem de ses dalgalarını kullanır ancak verdikleri bilgiler ve görüntüleme şekilleri farklıdır:

1. A-scan USG (Biyometri): Bu yöntem, gözün "uzunluğunu" ölçmek için kullanılır. Tek boyutlu bir grafik verir. Görüntüden ziyade sayısal veriler ve pikler sunar. En yaygın kullanım alanı, katarakt ameliyatı öncesinde gözün ön-arka uzunluğunu (aksiyel uzunluk) ölçerek, göze yerleştirilecek yapay merceğin (İOL) numarasını hesaplamaktır. Doğru mercek numarası, ameliyat sonrası net görüş için kritiktir.

2. B-scan USG (Diagnostik Ultrason): Gözün ve göz çukurunun iki boyutlu, kesitsel görüntüsünü (siyah-beyaz bir fotoğraf gibi) sunar. B-scan USG, göz içindeki yapısal bozuklukları, tümörleri, kanamaları ve retina ayrılmalarını görmek için kullanılır. Hekim probu hareket ettirerek gözün farklı açılardan kesitlerini inceler. Tanısal amaçlı istenen ultrason genellikle bu moddur.

Göz USG Nasıl Uygulanır?

Göz ultrasonu çekimi, hasta açısından son derece konforlu, hızlı ve ağrısız bir işlemdir. Herhangi bir ön hazırlık veya açlık gerektirmez. Uygulama adımları genellikle şöyledir:

• Hazırlık: Hasta muayene koltuğuna oturur veya sırtüstü uzanır. Eğer A-scan yapılacaksa ve prob göze doğrudan temas edecekse, göze anestezik (uyuşturucu) damla damlatılır. B-scan genellikle kapalı göz kapağı üzerinden yapılır ve damlaya gerek duyulmaz.
• Jel Uygulaması: Ses dalgalarının daha iyi iletilmesi için probun ucuna veya göz kapağının üzerine özel, su bazlı bir ultrason jeli sürülür.
• Uygulama: Hekim, ultrason probunu nazikçe göz kapağının üzerinde (veya uyuşturulmuş göz yüzeyinde) gezdirir.
• Yönlendirme: Hekim, gözün farklı bölgelerini taramak için hastadan gözlerini (kapalıyken bile) sağa, sola, yukarı veya aşağı hareket ettirmesini isteyebilir. Bu dinamik muayene, vitreus USG değerlendirmesinde hareketli parçacıkları görmek için önemlidir.
• Bitiş: İşlem bittikten sonra jel bir peçete ile silinir. İşlem süresi her bir göz için ortalama 5-10 dakikadır.

Göz USG Hangi Hastalıkların Değerlendirilmesinde Kullanılır?

Ultrasonografi, gözün arka segment hastalıklarında hekimin "gören gözü" gibidir. Aşağıdaki hastalıkların tanı ve takibinde kritik öneme sahiptir:

Retina Dekolmanı ve Yırtıkları: Yoğun katarakt veya kanama nedeniyle retina görülemediğinde, retina USG ile retinanın yapışık olup olmadığı kontrol edilir. Dekolman varsa, ultrasonda dalgalanan bir zar şeklinde görülür.

Vitreus Hastalıkları: Göz içi kanamalar (vitreus hemorajisi), yaşa bağlı vitreus dejenerasyonları ve iltihaplanmalar (endoftalmi) ultrason ile detaylıca incelenir.

Göz Tümörleri (Melanom vb.): Kitlelerin boyutu, yüksekliği ve iç yapısı (dolu mu, kistik mi) ultrasonla ayırt edilir. Bu özellikler, tümörün iyi huylu mu yoksa kötü huylu mu olduğu hakkında önemli ipuçları verir.

Optik Sinir Hastalıkları: Optik sinirde şişme (ödem) veya drusen (birikintiler) varlığı ultrasonla tespit edilebilir.

İşlem Süresi ve Hasta Konforu

Göz ultrasonografisi, hastalar için stres yaratmayan, oldukça kısa süren bir tetkiktir. Radyasyon içermediği için hamilelerde ve çocuklarda güvenle uygulanabilir. Kapalı göz kapağı üzerinden yapılan B-scan işlemlerinde göze herhangi bir cisim değmediği için enfeksiyon riski yoktur ve hasta hiçbir ağrı hissetmez. Sadece probun göz kapağı üzerindeki hafif baskısı ve soğuk jel hissi algılanır. Uyuşturucu damla ile yapılan temaslı işlemlerde de (A-scan gibi) göz yüzeyi uyuşuk olduğu için acı hissedilmez.

Göz USG Öncesi ve Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

Göz ultrasonu öncesinde özel bir hazırlık yapılmasına gerek yoktur. Hastanın tok karnına gelmesinde bir sakınca yoktur. Ancak dikkat edilmesi gereken birkaç küçük nokta vardır:

• Makyaj: Probun göz kapağına temas etmesi gerektiğinden, bayan hastaların göz makyajı yapmadan gelmeleri veya işlem öncesi makyajlarını temizlemeleri önerilir.
• Kontakt Lensler: İşlem öncesinde kontakt lenslerin çıkarılması gerekmektedir.
• İlaçlar: Kullandığınız göz damlaları veya sistemik ilaçları kesmenize gerek yoktur.
• Sonrası: Eğer göze anestezik damla damlatıldıysa, işlemden sonraki 15-20 dakika boyunca (uyuşukluk geçene kadar) gözü ovuşturmamak gerekir. Aksi takdirde kornea çizilebilir. Bunun dışında hasta hemen günlük hayatına dönebilir, araç kullanabilir.

Özel Sistem Göz Tıp Merkezi olarak, göz sağlığınızı şansa bırakmıyoruz. Görülemeyeni görünür kılan göz ultrasonografisi ile tanınızı netleştiriyor, tedavinizi en doğru veriler ışığında planlıyoruz. Gözlerinizdeki sorunun kaynağını bulmak için uzman kadromuza ve teknolojimize güvenebilirsiniz.