Katarakt, gözün doğal merceğinin saydamlığını kaybederek bulanıklaşmasıdır. Bu durum zamanla görme kalitesini azaltabilir; bulanık görme, ışığa hassasiyet, gece araç kullanırken zorlanma ve renkleri soluk algılama gibi şikâyetlere neden olabilir.

Katarakt ameliyatı için herkes adına geçerli tek bir zaman yoktur. Ameliyat kararı; kataraktın derecesine, görmenin ne kadar etkilendiğine, kişinin günlük yaşamındaki zorlanmaya ve gözün genel sağlık durumuna göre verilir.

Katarakt nedir?

Gözümüzdeki doğal mercek, ışığın retina üzerine odaklanmasına yardımcı olur. Katarakt geliştiğinde bu mercek bulanıklaşır ve ışık göze eskisi kadar net ulaşamaz. Bu nedenle kişi çevresini puslu, sisli veya kirli bir camın arkasından bakıyormuş gibi görebilir.

Katarakt çoğunlukla yaşa bağlı gelişir. Bununla birlikte diyabet, uzun süreli kortizon kullanımı, göz travmaları, geçirilmiş göz ameliyatları ve bazı sistemik hastalıklar da katarakt oluşum riskini artırabilir. Mayo Clinic, kataraktın zamanla günlük aktiviteleri etkileyebilecek belirtilere yol açabileceğini belirtmektedir.

Katarakt belirtileri nelerdir?

Katarakt her kişide aynı hızda ilerlemez. Bazı kişilerde yavaş gelişirken, bazı kişilerde görme şikâyetleri daha erken fark edilebilir.

En sık görülen katarakt belirtileri şunlardır:

• Bulanık veya puslu görme

• Gece görmede zorlanma

• Işığa karşı hassasiyet

• Far ve lamba ışıklarında saçılma

• Renkleri daha soluk görme

• Gözlük numarasının sık değişmesi

• Okuma sırasında daha fazla ışığa ihtiyaç duyma

• Tek gözle çift görme

• Günlük işlerde görme kalitesinin azalması

National Eye Institute, katarakt belirtileri arasında bulanık görme, renklerde soluklaşma, gece görüşünde zorlanma ve ışığa hassasiyet gibi şikâyetleri sıralamaktadır.

Katarakt ameliyatı ne zaman yapılmalı?

Katarakt ameliyatı genellikle görme azalması kişinin günlük yaşamını etkilemeye başladığında gündeme gelir.

Örneğin kişi artık rahat okuyamıyor, televizyon izlerken zorlanıyor, gece araç kullanırken farlardan rahatsız oluyor, merdiven inerken mesafe algısı bozuluyor veya iş hayatında görme nedeniyle zorluk yaşıyorsa ameliyat zamanı değerlendirilmelidir.

American Academy of Ophthalmology’nin yetişkin katarakt rehberinde, katarakt cerrahisinin hastanın fonksiyonel görmesini ve yaşam kalitesini artıracağı durumlarda uygulanması gerektiği belirtilmektedir.

Kataraktın tamamen olgunlaşmasını beklemek gerekir mi?

Geçmişte katarakt ameliyatı için “kataraktın olgunlaşması” beklendiği düşünülürdü. Günümüzde ise ameliyat kararı yalnızca kataraktın çok ileri seviyeye gelmesine göre verilmez.

Katarakt günlük yaşamı etkilemeye başladıysa, kişinin mesleği ve yaşam tarzı görme kalitesinden ciddi şekilde etkileniyorsa ameliyat daha erken dönemde planlanabilir.

Çok ileri seviyeye gelen kataraktlarda ameliyat teknik olarak daha zor hâle gelebilir. Bu nedenle düzenli göz muayenesiyle kataraktın ilerleme durumu takip edilmelidir.

Katarakt ameliyatı ertelenebilir mi?

Her katarakt hemen ameliyat gerektirmez. Görme şikâyetleri hafifse, kişi günlük yaşamında belirgin zorlanma yaşamıyorsa doktor belirli aralıklarla takip önerebilir.

Mayo Clinic, katarakt ameliyatı hemen tercih edilmiyorsa göz doktorunun kataraktın ilerleyip ilerlemediğini takip etmek için periyodik muayene önerebileceğini belirtmektedir.

Ancak görme kalitesi belirgin şekilde azaldıysa, özellikle araç kullanma, okuma, çalışma veya günlük aktiviteler etkileniyorsa ameliyat seçeneği yeniden değerlendirilmelidir.

Katarakt ameliyatında ne yapılır?

Katarakt ameliyatında bulanıklaşan doğal mercek çıkarılır ve yerine yapay bir göz içi lens yerleştirilir. Bu lensler tıbbi olarak intraoküler lens veya IOL olarak adlandırılır.

National Eye Institute, katarakt cerrahisinde göz doktorunun bulanık merceği çıkarıp yerine yapay bir göz içi lens yerleştirdiğini açıklamaktadır.

Göz içi lens seçimi ameliyat planlamasının önemli bir parçasıdır. Standart monofokal lenslerin yanında torik, multifokal, trifokal veya EDOF gibi özel lens seçenekleri de bazı hastalarda değerlendirilebilir.

Akıllı mercek katarakt ameliyatında takılır mı?

Halk arasında “akıllı mercek” olarak bilinen multifokal, trifokal veya genişletilmiş odak derinlikli lensler katarakt ameliyatı sırasında uygulanabilir.

Bu lenslerin amacı yakın, orta ve uzak mesafede gözlük ihtiyacını azaltmaktır. Ancak her hasta bu lensler için uygun aday olmayabilir. Retina sağlığı, kornea yapısı, göz kuruluğu, astigmat derecesi, gece araç kullanımı ve kişinin beklentileri birlikte değerlendirilmelidir.

American Academy of Ophthalmology’nin katarakt rehberi, hastalara astigmatı düzelten, multifokal ve genişletilmiş odak derinlikli göz içi lens seçeneklerinin avantaj ve dezavantajlarının anlatılması gerektiğini vurgulamaktadır.

Katarakt ameliyatı öncesi hangi testler yapılır?

Katarakt ameliyatı öncesinde yalnızca görme seviyesi değil, gözün genel yapısı da değerlendirilir.

Ameliyat öncesi yapılabilecek değerlendirmeler:

• Görme keskinliği ölçümü

• Göz numarası değerlendirmesi

• Göz tansiyonu ölçümü

• Biyomikroskopik muayene

• Retina muayenesi

• Göz içi lens numarası hesaplaması

• Kornea ölçümleri

• Astigmat değerlendirmesi

• Göz kuruluğu değerlendirmesi

• Sarı nokta ve optik sinir incelemesi

Bu ölçümler, ameliyatın güvenli şekilde planlanması ve kişiye uygun lens seçiminin yapılması için önemlidir.

Katarakt ameliyatı sonrası görme ne zaman netleşir?

Katarakt ameliyatı sonrası birçok kişide görme ilk günlerden itibaren belirgin şekilde açılabilir. Ancak netliğin tam olarak oturması ve gözün iyileşmesi kişiden kişiye değişebilir.

Ameliyat sonrası dönemde doktorun verdiği damlalar düzenli kullanılmalı, göze baskı uygulanmamalı ve kontrol muayeneleri aksatılmamalıdır.

Bazı kişilerde ameliyattan haftalar, aylar veya yıllar sonra arka kapsül bulanıklığı gelişebilir. National Eye Institute, ikincil katarakt olarak bilinen bu durumun lazer tedavisiyle düzeltilebildiğini belirtmektedir.

Katarakt tekrar eder mi?

Katarakt ameliyatında doğal mercek çıkarıldığı için aynı mercekte yeniden katarakt oluşmaz. Ancak göz içi lensin arkasındaki kapsülde zamanla bulanıklık gelişebilir. Bu durum halk arasında “katarakt tekrar etti” şeklinde ifade edilse de aslında ikincil katarakt veya arka kapsül opasifikasyonudur.

Bu durum gelişirse göz doktoru uygun görürse kısa süreli bir lazer işlemiyle tedavi edilebilir.

Katarakt ameliyatı gecikirse ne olur?

Katarakt çok ilerlediğinde görme daha fazla azalabilir, günlük yaşam daha zor hâle gelebilir ve ameliyat teknik olarak daha karmaşık bir hâl alabilir.

Görme azalması özellikle yaşlı kişilerde düşme riskini, araç kullanırken zorlanmayı ve bağımsız yaşam kalitesini etkileyebilir.

Bu nedenle katarakt tanısı alan kişilerin düzenli muayene olması ve ameliyat zamanlamasını göz hastalıkları uzmanıyla birlikte belirlemesi önemlidir.

Ne zaman göz doktoruna başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda göz muayenesi geciktirilmemelidir:

• Görme giderek bulanıklaşıyorsa

• Gece araç kullanmak zorlaştıysa

• Işıkların etrafında halka veya saçılma görülüyorsa

• Renkler eskisine göre daha soluk algılanıyorsa

• Gözlük numarası sık değişiyorsa

• Okuma ve günlük işler için daha fazla ışığa ihtiyaç duyuluyorsa

• Tek gözde ani görme azalması varsa

• Diyabet veya başka göz hastalığı bulunuyorsa

Sonuç

Katarakt ameliyatı için doğru zaman, kataraktın yalnızca derecesine değil, kişinin günlük yaşamında ne kadar zorlandığına göre belirlenir. Görme kalitesi okuma, araç kullanma, çalışma ve günlük aktiviteleri etkilemeye başladığında ameliyat seçeneği değerlendirilmelidir.

Katarakt ameliyatında bulanıklaşan doğal mercek çıkarılır ve yerine yapay göz içi lens yerleştirilir. Bu süreçte doğru lens seçimi, ameliyat sonrası görme beklentisi açısından büyük önem taşır.

Katarakt belirtileri yaşıyorsanız veya görme kalitenizde azalma fark ediyorsanız Sistem Göz’den ayrıntılı göz muayenesi randevusu oluşturarak ameliyat zamanlaması ve lens seçenekleri hakkında bilgi alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Katarakt ameliyatı için kataraktın olgunlaşması gerekir mi?

Günümüzde kataraktın tamamen olgunlaşmasını beklemek şart değildir. Görme günlük yaşamı etkiliyorsa ameliyat zamanı değerlendirilebilir.

Katarakt ameliyatı ne zaman zorunlu olur?

Görme kaybı kişinin günlük aktivitelerini belirgin şekilde etkiliyorsa, gözlükle yeterli netlik sağlanamıyorsa veya katarakt göz muayenesini zorlaştıracak kadar ilerlediyse ameliyat gerekebilir.

Katarakt ameliyatı ertelenirse körlük olur mu?

Katarakt ilerledikçe görme ciddi şekilde azalabilir. Ancak her katarakt aynı hızda ilerlemez. Erteleme kararı mutlaka göz doktoru takibiyle verilmelidir.

Katarakt damlayla geçer mi?

Kataraktı tamamen ortadan kaldıran kanıtlanmış bir damla tedavisi yoktur. İlerlemiş ve görmeyi etkileyen kataraktın etkili tedavisi cerrahidir.

Katarakt ameliyatında akıllı mercek takılır mı?

Uygun hastalarda multifokal, trifokal veya EDOF gibi göz içi lens seçenekleri değerlendirilebilir. Ancak herkes akıllı mercek için uygun aday değildir.

Katarakt ameliyatı sonrası gözlük gerekir mi?

Seçilen lens tipine ve göz yapısına bağlı olarak bazı kişilerde uzak, yakın veya belirli mesafelerde gözlük ihtiyacı devam edebilir.

Katarakt tekrarlar mı?

Doğal mercek çıkarıldığı için aynı katarakt tekrar etmez. Ancak lens arkasındaki kapsülde bulanıklık oluşabilir; bu durum lazerle tedavi edilebilir.